Τι θές να γίνεις όταν μεγαλώσεις;

της Θένης Αξιοτοπούλου

Είναι πολύ γνωστή και πλέον κλασσική η ερώτηση σε παιδιά κάθε ηλικίας: «τι θες να γίνεις όταν μεγαλώσεις;»

Αυτή η τόσο απλή ερώτηση κρύβει, θα λέγαμε, μια σοφία που συχνά στην πορεία των χρόνων χάνεται. Ρωτάμε τα ίδια τα παιδιά, άρα θεωρούμε ότι είναι μια απάντηση που τα αφορά, και δεύτερον τα ρωτάμε τι θέλουν, άρα θεωρούμε ότι η επιθυμία τους έχει βαρύτητα στην επιλογή σπουδών και επαγγέλματος.

Τι συμβαίνει όμως και κάποια παιδιά φτάνουν να κάνουν αυτό που οραματίζονται οι γονείς τους και όχι τα ίδια; Και τι είναι αυτό που σπρώχνει στους γονείς να λαμβάνουν τόσο ενεργό και συχνά παρεμβατικό ρόλο σε αυτές τις επιλογές των παιδιών τους;

Τα τελευταία αρκετά χρόνια η ελληνική κοινωνία έχει ανάγει σε υπέρτατη αξία την απόκτηση πτυχίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα στην Ευρώπη σε αποφοίτους ιατρικής. Οι οικογένειες βιώνουν τις πανελλήνιες εξετάσεις ως έναν από τους πιο καθοριστικούς σταθμούς τους. Οι επιδόσεις των παιδιών στο σχολείο και στις εξετάσεις μοιάζει να έχουν μεγάλη βαρύτητα και για τους γονείς, βαρύτητα που συχνά συνδέεται και με το κοινωνικό prestige της οικογένειας. Έτσι συχνά ακούμε: «περάσαμε νομική!» ή «δεν γράψαμε καλά ιστορία…».

Οι γονείς δίνουν από πολύ νωρίς μεγάλη ενέργεια για την μόρφωση των παιδιών τους. Φροντίζουν να διαβάζουν μαζί τους στις τάξεις του δημοτικού, ενώ περνώντας τα χρόνια δίνουν αρκετά χρήματα σε ενισχυτικά φροντιστήρια και στην εκμάθηση ξένων γλωσσών και άλλων δεξιοτήτων. Με κάποιο τρόπο λοιπόν κάνουν μια επένδυση συναισθηματική και όχι μόνο, η οποία θέλουν να αποδώσει θετικά.

Επιπλέον, δημιουργούνται υψηλές προσδοκίες, μιας και οι γονείς θέλουν τα παιδιά τους να γίνουν εξίσου καλά με εκείνους ή και καλύτερα. Πολλοί γονείς ωθούν τα παιδιά τους να συνεχίσουν τις οικογενειακές σπουδές ή επιχειρήσεις, προσφέροντάς τους έτσι μια «στρωμένη» δουλειά.

Σαφέστατα, έντονο χαρακτηριστικό της ελληνικής οικογένειας είναι ότι οι γονείς «θυσιάζονται για τα παιδιά τους». Κανείς δεν αμφισβητεί φυσικά τις καλές προθέσεις και την φροντίδα που κρύβουν αυτές οι ενέργειες.

Ωστόσο, είναι πάρα πολύ πιθανόν τα παιδιά να αποφασίζουν για κάτι τόσο προσωπικό και σημαντικό για την ζωή τους με κριτήρια που δεν σχετίζονται με τις επιθυμίες τις δικές τους, αλλά των γονιών τους. Βλέπουν τον εαυτό τους ως προέκταση των γονιών και θεωρούν ότι πρέπει να συνεχίσουν τον δρόμο που ήδη έχει δρομολογηθεί από εκείνους.

Ποιες είναι όμως οι συναισθηματικές ανάγκες που κρύβονται κάτω από όλες αυτές τις διαπραγματεύσεις;

Ουσιαστικά, οι επιλογές που σχετίζονται με την σπουδές και την εργασία, σηματοδοτούν την αυτονόμηση του παιδιού από την οικογένεια. Είναι δηλαδή η περίοδος που ενηλικιώνεται και χρειάζεται να χαράξει τον δικό του προσωπικό δρόμο.

Αυτό σε κάποιες οικογένειες είναι αρκετά απειλητικό, μιας και ταράζει την ισορροπία που υπήρχε μέχρι εκείνη την στιγμή. Συχνά αυτή η ισορροπία βασίζεται στο ότι οι γονείς φροντίζουν τα παιδιά ως μεγαλύτεροι και τα παιδιά δέχονται αυτήν την φροντίδα, χωρίς την οποία δεν μπορούν να τα καταφέρουν.

Η ενηλικίωση όμως σχετίζεται με την σταδιακή ενδυνάμωση του παιδιού και άρα την όχι και τόσο απαραίτητη πια γονεϊκή φροντίδα. Αυτό για κάποιες οικογένειες είναι αρκετά δύσκολο, μιας και καλεί τους γονείς να «κάνουν πίσω» και να αφήσουν ελεύθερα τα παιδιά και τα παιδιά να αφήσουν την ασφάλεια που τους προσφέρουν οι γονείς και να δοκιμαστούν με καινούργιες καταστάσεις.

Είναι, λοιπόν, πολύ πιθανόν ο πολύ παρεμβατικός ρόλος των γονιών στην επιλογή σπουδών και επαγγέλματος να εξυπηρετεί την διατήρηση της ίδιας ισορροπίας. Οι γονείς κρατούν τα παιδιά «μικρά», ώστε να μην φύγουν πολύ μακριά και τα χάσουν και τα παιδιά το αποδέχονται προκειμένου να συνεχίσουν να λαμβάνουν αυτήν την φροντίδα, έστω και αν τους στερεί κάποιες φορές την ελευθερία της επιλογής.

Είναι σαφές ότι σε αυτήν την φάση η οικογένεια καλείται να αλλάξει μορφή και κάθε αλλαγή φέρνει και μια αναστάτωση. Υπάρχουν οικογένειες που καταφέρνουν (εύκολα ή δύσκολα) να περάσουν στο επόμενο στάδιο και να βρούν μια καινούργια ισορροπία. Υπάρχουν όμως και αυτές που φοβούνται τόσο πολύ την αλλαγή, που προσπαθούν να διατηρήσουν πάση θυσία τα πράγματα ως έχουν.

Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι πολύ πιθανόν οι συζητήσεις για τις σπουδές και την επαγγελματική πορεία, να φέρνουν έντονες συγκρούσεις, μιας και οι γονείς προσπαθούν να κρατήσουν τα παιδιά κάτω από τις φτερούγες τους και εκείνα φωνάζουν, για να δείξουν ότι μεγάλωσαν.

Είναι εξίσου πιθανόν όμως να μην υπάρχουν συγκρούσεις, αλλά τα παιδιά να εκφράζουν την αντίθεσή τους έμμεσα, αδιαφορώντας ή αποτυγχάνοντας στα μαθήματα.

Όλα τα παραπάνω μας δείχνουν ότι αυτή είναι μια πραγματικά σημαντική στιγμή για μια οικογένεια. Πέρα από το καθεαυτό σημαντικό ζήτημα των σπουδών, συντελείται και μια αλλαγή στις σχέσεις μέσα στην οικογένεια.

Καλό είναι οι γονείς να έχουν στο μυαλό τους ότι σε αυτή την φάση είναι σημαντικό να στηρίξουν το παιδί τους, όχι όμως αντικαθιστώντας το και τα παιδιά να αντιληφθούν ότι έχει αρχίσει η περίοδος που λαμβάνουν αποφάσεις για καθαρά προσωπικά τους ζητήματα και ίσως να χρειαστεί να ρισκάρουν, αφήνοντας έτσι την ασφάλεια που τόσο απλόχερα προσφέρουν οι γονείς.

Από το «τι θες να γίνεις όταν μεγαλώσεις;» μέχρι το «επιλέγω τι θα γίνω τώρα που μεγάλωσα» μεσολαβούν αρκετά χρόνια. Χρόνια που κάθε οικογένεια μπορεί να αξιοποιήσει για να χαρεί το «πολύ κοντά» και το «πολύ μαζί», έτσι ώστε να αντέξει και το «ξεχωριστά»…

Διατροφικες Διαταραχες: Νευρικη ανορεξια /Βουλιμια. Διαγνωση και θεραπεια

Τι είναι οι διατροφικές διαταραχες;
Οι διαταραχές στην πρόσληψη τροφής κατά το DSM-IV είναι η ψυχογενής ανορεξία και η ψυχογενής βουλιμία. Το γενικό χαρακτηριστικό αυτών των διαταραχών είναι ότι η τροφή και η αντιμετώπισή της από το άτομο αποκτά ιδιαίτερη σημασία και νόημα, πέρα από την ανάγκη για επιβίωση που εξυπηρετεί το φαγητό και την ευχαρίστηση που αυτό προσφέρει. Έτσι, στις διαταραχές αυτές, η συμπεριφορά του ατόμου σε σχέση με το φαγητό είναι σημαντικά διαφορετική από αυτή του γενικού πληθυσμού.
Για να ισχύει η διάγνωση της διαταραχής στην πρόσληψη τροφής, πρέπει να αποδειχθεί ότι δεν υπάρχει άλλη βιολογική αιτία για τη διαταραχή. Οι διαταραχές αυτές είναι συμπτωματικές , δηλαδή, μπορούν να παρουσιαστούν σε διάφορες προσωπικότητες και σε συνδυασμό με άλλες διαταραχές π.χ. κατάθλιψη, οριακή διαταραχή της προσωπικότητας, υπομανία, αγχώδεις διαταραχές. Συνήθως, οι διαταραχές αυτές παρουσιάζονται για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της εφηβείας ή στα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής. Αφορούν κυρίως στο θηλυκό πληθυσμό, στον οποίο παρουσιάζονται σε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό απ΄ότι στον ανδρικό.
Ψυχογενής Ανορεξία
Η πρώτη επιστημονική αναφορά στη διαταραχή αυτή έγινε το 1689 στην Αγγλία από τον Richard Merton. Έγινε επίσημη κλινική οντότητα το 1873 στην Γαλλία από τον Lesegue και από τον Gill στην Αγγλία με την ονομασία “anorexia nervosa”. Η διαταραχή αυτή έχει έρθει στο επίκεντρο της κλινικής και ερευνητικής προσοχής τα τελευταία 25 χρόνια, κάτι που επισημαίνεται και από την έκδοση του περιοδικού Journal of Eating Disorders. Τα διαγνωστικά κριτήρια της ψυχογενούς ανορεξίας, κατά το DSM-IV είναι: 1. Άρνηση του ατόμου να διατηρήσει το βάρος του, πάνω από το ελάχιστο φυσιολογικό επίπεδο για την ηλικία και το ύψος του, για παράδειγμα απώλεια βάρους που οδηγεί σε βάρος σώματος 15% κάτω από το αναμενόμενο ή αδυναμία να κερδίσει αναμενόμενο βάρος στην διάρκεια της περιόδου ανάπτυξης που οδηγεί σε βάρος σώματος 15% κάτω από το αναμενόμενο. 2. Έντονος φόβος μήπως πάρει το άτομο βάρος και παχύνει, ακόμη και όταν το βάρος του είναι κάτω από το κανονικό. 3. Διαταραχή στον τρόπο που το άτομο βιώνει το βάρος, το μέγεθος ή το σχήμα του σώματός του.
Για παράδειγμα, το άτομο ισχυρίζεται ότι νιώθει παχύ, ακόμη κι όταν είναι κάτισχνο ή πιστεύει ότι μία περιοχή του σώματός του είναι παχιά, ακόμη κι όταν το βάρος του είναι κάτω από το κανονικό. 4. Σε γυναίκες, απουσία τουλάχιστον τριών διαδοχικών εμμηνορυσιών, ενώ κανονικά αναμενόταν να συμβούν ( πρωτοπαθής ή δευτεροπαθής αμηνόρροια). Συχνά, η διαταραχή αυτή ξεκινά με δίαιτα, παρόλο που το άτομο έχει κανονικό βάρος. Το άτομο χάνει αρκετό βάρος, αλλά εξακολουθεί να κάνει αυστηρή δίαιτα, έχοντας περάσει και τα χαμηλότερα όρια του βάρους που θεωρείται κανονικό για τις αναλογίες του. Έτσι, γίνεται πολύ αδύνατο, μέχρι και καχεκτικό, αλλά εξακολουθεί να πιστεύει ότι χρειάζεται να συνεχίσει δίαιτα. Επιπλέον, είναι πολύ απασχολημένο με το θέμα της τροφής ( συνέχεια μετράει θερμίδες και υπολογίζει πόσο έχει φάει ). Παρόλο που αισθάνεται συνέχεια πείνα ( η ονομασία «ανορεξία» δεν ισχύει κυριολεκτικά), δεν επιτρέπει στον εαυτό του να φάει πολύ γιατί θα παχύνει. Αυτός ο τρόμος ότι θα παχύνει είναι το χαρακτηριστικό της διαταραχής, χωρίς το άτομο να μπορεί να εξηγήσει γιατί φοβάται το πάχος τόσο έντονα. Το άτομο με τη διαταραχή αυτή συχνά εμπλέκεται σε δραστηριότητες που έχουν σχέση με την τροφή ( μαγειρεύει για τους άλλους , αλλά το ίδιο δεν τρώει).
Όταν οι άλλοι επιμένουν ότι πρέπει να φάει, αντιδρά με πείσμα και φόβο ή μπορεί να παρουσιάσει και έντονη συναισθηματική αντίδραση, εάν αναγκασθεί επίμονα. Συχνά το άτομο μπορεί να κάνει έντονη γυμναστική, με σκοπό να μην πάρει ούτε γραμμάριο από αυτά που έχει φάει. Η σοβαρότητα της διαταραχής αυτής εξαρτάται από την ποσότητα βάρους που χάνει το άτομο. Μερικά άτομα είναι, απλώς, πολύ αδύνατα, άλλα , όμως, μπορεί να φθάσουν να μοιάζουν με ανθρώπους που υποφέρουν από ασιτία. Η διαταραχή αυτή μπορεί να γίνει ιδιαίτερα επικίνδυνη, όταν το άτομο φθάσει σε ακραία απώλεια βάρους, οπότε η νοσηλεία είναι απαραίτητη προκειμένου να αποφευχθεί ακόμη και ο θάνατος. Συνήθως, τα άτομα με τη διαταραχή αυτή δεν επιζητούν από μόνα τους τη θεραπεία, αλλά τα άτομα του περιβάλλοντός τους που ανησυχούν για αυτά τα αναγκάζουν να πάνε σε κάποιο ειδικό ή στο νοσοκομείο. Ως ασθενείς, δείχνουν μεγάλη αντίσταση και δεν είναι συνεργάσιμοι, ακόμα και στις περιπτώσεις που εμφανώς κινδυνεύουν να πεθάνουν. Αυτή η αντίσταση οφείλεται στο φόβο ότι η θεραπεία θα τους κάνει να παχύνουν. Η κλινική πορεία μπορεί να είναι επεισοδιακή, όπου η διαταραχή παρουσιάζεται και εξαφανίζεται κατά καιρούς στη διάρκεια της ζωής του ατόμου. Μπορεί, όμως, να είναι και συνεχής, για αρκετά χρόνια, μέχρι και για ολόκληρη τη ζωή.
Ψυχογενής Βουλιμία
Τα διαγνωστικά κριτήρια της διαταραχής αυτής, κατά το DSM-IV είναι:
1. Επανειλημμένα επεισόδια υπερφαγίας ( ταχεία κατανάλωση μεγάλης ποσότητας τροφής μέσα σε μία συγκεκριμένη χρονική περίοδο )
2. Κατά τη διάρκεια των επεισοδίων υπερφαγίας υπάρχει ένα αίσθημα έλλειψης ελέγχου της συμπεριφοράς πρόσληψης τροφής.
3. Το άτομο τακτικά χρησιμοποιεί είτε προκλητό έμετο, καθαρτικά, αυστηρή δίαιτα, είτε εντατική άσκηση για να αποτρέψει την απόκτηση βάρους.
4. Ένας ελάχιστος μέσος όρος δύο επεισοδίων υπερφαγίας την εβδομάδα για τρεις τουλάχιστον μήνες.
5. Επίμονα υπερβολική ενασχόληση για το σχήμα και το βάρος του σώματος.
Η βουλιμία δε σχετίζεται αναγκαστικά με έλλειψη βάρους΄ το άτομο μπορεί να είναι κανονικού βάρους ή λίγο παραπάνω, αφού δεν αποκλείει το φαγητό. Συνήθως, όμως, η λήψη φαγητού συνδέεται με αίσθημα ντροπής. Οι βουλιμικοί, όταν τρώνε υπερβολικά, προτιμούν να είναι μόνοι τους για να κρύβουν τους τρόπους που αντιδρούν. Αυτό μπορεί να περιορίσει την κοινωνική τους ζωή, εφόσον αποφεύγουν να βγουν για φαγητό με φίλους, επειδή θα αισθανθούν έντονο άγχος, εάν δεν κάνουν έμετο αμέσως μετά το φαγητό τους. Όπως και στην ψυχογενή ανορεξία, η πορεία της διαταραχής διαφέρει ανάμεσα στα άτομα.
Μερικοί εμφανίζουν ψυχογενή βουλιμία μία φορά, άλλοι περιοδικά, σε διάφορες φάσεις της ζωής τους। Το σύνδρομο αυτό μπορεί να γίνει επικίνδυνο, εάν το άτομο κάνει συχνά έμετο, διότι ο οισοφάγος μπορεί να γίνει πολύ αδύναμος και να σπάσει, γεγονός που θέτει το άτομο σε κίνδυνο θανάτου। Επίσης, έχει παρατηρηθεί ότι ένα άτομο που πάσχει από ψυχογενή ανορεξία, στη φάση που επανακτά βάρος, μπορεί να εμφανίσει βουλιμικά επεισόδια।
Αίτια- Τι λένε οι διάφορες προσεγγίσεις
Υπάρχουν διάφορες θεωρίες σε σχέση με τα αίτια της ψυχογενούς ανορεξίας και βουλιμίας.
Σύμφωνα με την Ψυχοδυναμική άποψη, η διαταραχή αυτή μπορεί να εκφράζει ασυνείδητες σεξουαλικές συγκρούσεις. Συγκεκριμένα, οι συγκρούσεις αυτές μπορεί να είναι σχετικές με την επιθυμία για εγκυμοσύνη.
Η επιθυμία για σεξουαλική επαφή και η επακόλουθη εγκυμοσύνη σχετίζεται συμβολικά με την όρεξη για φαγητό και έτσι η άρνηση του φαγητού εκφράζει την απαγόρευση της σεξουαλικοποιημένης τροφής. Μία δεύτερη ψυχοδυναμική θεωρία υποστηρίζει ότι η διαταραχή αυτή μπορεί να εκφράζει συγκρούσεις σχετικά με την ψυχική ένωση του ατόμου ( fusion) με την μητέρα. Το φαγητό συνδέεται συμβολικά με την μητέρα και έτσι, η όρεξη, ή η επιθυμία για φαγητό αντιπροσωπεύει την αντίσταση σε αυτή την επιθυμία ή την επιθυμία για ένωση με την μητέρα στην περίπτωση της ψυχογενούς βουλιμίας.
Η Hilde Bruce ( 1974) προτείνει μία εναλλακτική ψυχοδυναμική αιτιολογία. Το άτομο με τη διαταραχή αυτή υποφέρει από την αίσθηση ότι δεν μπορεί να ελέγξει το περιβάλλον του ή να ασκήσει κάποια επιρροή στους άλλους. Έχει επίσης πρόβλημα με την ταυτότητά του και δεν έχει καλή επαφή με τις σωματικές του αισθήσεις. Τα παραπάνω συνδέονται με προβληματικές σχέσεις με σημαντικά πρόσωπα κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του ατόμου.
Η διαταραχή εκφράζει την προσπάθεια του ατόμου να αποκτήσει την αίσθηση και τον έλεγχο του σώματός του.
Κατά τη Συμπεριφοριστική θεωρία, η ψυχογενής ανορεξία και βουλιμία αφορά μορφές συγκεκριμένης μαθημένης συμπεριφοράς που επικράτησαν εξαιτίας ορισμένων ενισχύσεων του περιβάλλοντος. Η θεωρία προτείνει ότι αν αλλάξουν οι ενδεχόμενες συνεξαρτήσεις, που το άτομο έχει κάνει σε σχέση με το φαγητό, θα τροποποιηθεί και η συμπεριφορά της διαταραχής.
Κατά τη Γνωσιακή προσέγγιση, η διαταραχή προέρχεται από διαστρεβλωμένες πεποιθήσεις του ατόμου σε σχέση με το σώμα και την τροφή και δυσλειτουργικά σχήματα με κυρίαρχο τη σχήμα της τελειομανίας, κυρίως στην ψυχογενή ανορεξία.
Όσον αφορά στη Συστημική προσέγγιση, προτείνει ότι το πρόβλημα είναι οικογενειακό, και όχι ατομικό. Συνεπώς, αναφέρεται σε ανορεκτικές/ βουλιμικές οικογένειες και όχι σε ανορεκτικά/ βουλιμικά άτομα. Διαφόρων ειδών οικογενειακά προβλήματα μπορεί να προκαλέσουν τη δημιουργία της διαταραχής στο παιδί. Συνήθως, υπάρχει κάποια έμμεση σύγκρουση ή κάποιο πρόβλημα μεταξύ των γονέων, το οποίο δεν εκφράζεται. Το παιδί «θυσιάζεται» αναπτύσσοντας τα συμπτώματα της διαταραχής και γίνεται το επίκεντρο της προσοχής των γονέων, ώστε να μην ασχολούνται πλέον με τα μεταξύ τους προβλήματα και να ενώνονται για να βοηθήσουν το παιδί τους. Πολύ συχνά, οι γονείς είναι αυταρχικοί ,ελέγχουν πολύ το παιδί και είναι μία αντίδραση προς τους γονείς, χρησιμοποιώντας τα συμπτώματα ως τρόπο επιβολής.
Επιπλέον, σύμφωνα με τη Συστημική προσέγγιση οι διαταραχές στην πρόσληψη τροφής μπορεί να ιδωθούν ως «ανοιχτά οικογενειακά μυστικά», με τα συμπτώματα της διαταραχής να εκφράζουν με μεταφορικό τρόπο δυσλειτουργίες στο οικογενειακό σύστημα. Σε αυτές τις οικογένειες, μπορεί κανείς να παρατηρήσει σχήματα συνδιαλλαγής μεταξύ των μελών, τα οποία αποτελούν τη βάση για τη δημιουργία των συμπτωμάτων της διαταραχής που θα εκφράσει ένα από τα μέλη. Για παράδειγμα, το άτομο με τη διαταραχή παρουσιάζει φοβερή σύγχυση με την αποδοχή της εικόνας του, την αξία του ως άτομο, τη σημασία που έχει για τους άλλους, την σπουδαιότητα των προσωπικών του αναγκών και στόχων.
Αυτό που χαρακτηρίζει τις οικογένειες με διαταραχές στην πρόσληψη τροφής είναι η χρόνια δυσκολία τους να αντέξουν, να προωθήσουν και να ενσωματώσουν τις ατομικές διαφορές του κάθε μέλους στο οικογενειακό σύστημα। Οι οικογένειες αυτές χαρακτηρίζονται από μία « καθώς πρέπει βιτρίνα» προς τα έξω και όταν το παιδί εμφανίζει τα συμπτώματα της διαταραχής, φαίνεται να μην μπορούν να αντέξουν την κατάσταση, αισθάνονται έντονη απογοήτευση και άλλοτε αντιδρούν απορριπτικά προς το παιδί , άλλοτε υπέρ-προστατευτικά και παρεμβατικά περνώντας το μήνυμα ότι δεν ξέρει πώς να βοηθήσει τον εαυτό του και τα συμπτώματα του παιδιού επιδεινώνονται. Ένα επιπλέον χαρακτηριστικό των οικογενειών αυτών είναι η αίσθηση της απώλειας βαθύτερης ευχαρίστησης, και συνεπώς επιμένουν να κρατάνε το παιδί κοντά τους για να καλύψουν αυτό το κενό, ενισχύοντας το αδιαφοροποίητο στην οικογένεια. Η διαδικασία της θεραπείας αυτών των δυσλειτουργιών μπορεί καλύτερα να κατανοηθεί στο πλαίσιο των δυναμικών γύρω από τη διαφοροποίηση, την απομάκρυνση, τη διαμάχη και την αυτοέκφραση. Τα ιατρικά προβλήματα και η αυτο-καταστροφική συμπεριφορά διατροφής έρχονται να ανατρέψουν τη συνοχή, την επίλυση συγκρούσεων, την εξατομίκευση και την κοντινότητα στις σχέσεις.
Μελέτες και θεωρητικές προσεγγίσεις
Ο θεραπευτής μέσω διαφόρων τεχνικών θα πρέπει να μεταφράσει τα ιατρικά συμπτώματα σε μεταφορικά μηνύματα και στη συνέχεια σε άμεση επικοινωνία. Στα τέλη της δεκαετίας του ΄70, ο Minuchin μαζί με τη Rosman και τον Baker έγραψαν το βιβλίο Ψυχοσωματικές Οικογένειες, όπου ασχολήθηκαν διεξοδικά με ανορεξικές οικογένειες. Συγκεκριμένα ο Minuchin και οι συνεργάτες του μελέτησαν τους συγκεκριμένους επαναλαμβανόμενους κύκλους συμπτωμάτων και τα σχεσιακά προβλήματα των οικογενειών με παιδιά και εφήβους με ψυχογενή αναρεξία, όπως και η Mara Selvini Palazzoli στο βιβλίο της Self- Starvation, την ίδια εποχή.
Η ομάδα του Minuchin δημιούργησε τη θεωρία του ελλείμματος ( deficit theory) , η οποία αναφέρεται σε προβλήματα ορίων, δυσκολία στη διαχείριση συγκρούσεων και δυσκολία στις αποφάσεις όσον αφορά στους γονείς. Η θεωρία αυτή συνδέεται με τη Δομική Προσέγγιση του Minuchin, όπου συνδέει την ανεπαρκή ιεράρχηση στο οικογενειακό σύστημα με την εμφάνιση συναισθηματικών διαταραχών. Στις παρατηρήσεις της ομάδας του Minuchin η πλειοψηφία των ανορεξικών οικογενειών παρουσίαζε σοβαρή υπερ-εμπλοκή μεταξύ γονιού ή γονιών και παιδιού.
Από την άλλη πλευρά, η Palazzoli, επηρεασμένη από τη γενική θεωρία των συστημάτων, υποστήριξέ τη θεωρία της εξαπάτησης ( deception theory) : παράδοξες και έμμεσες μορφές επικοινωνίας μεταξύ των μελών της οικογένειας, οι οποίες επισκιάζουν τη διαφοροποίηση και εμποδίζουν το κάθε μέλος να πάρει σαφή θέση. Η θεωρία της Palazzoli προκάλεσε ενδιαφέρον γιατί υποστήριξε ότι η επικοινωνία στις ανορεξικές οικογένειες παρείχε ένα μοντέλο για τις ψυχωσικές οικογένειες.
Τα κοινά σημεία που παρατήρησε είναι: η απουσία σαφής θέσης σε σημαντικές οικογενειακές διαμάχες, οι έμμεσες αλλά ισχυρές συνέπειες των συμπτωμάτων του ασθενή στην ευρύτερη λειτουργία της οικογένειας και ο τρόπος με τον οποίο η κόρη με ανορεξικά συμπτώματα φαινόταν να είναι εξίσου κοντά και εξίσου προστατευτική και με τους δύο γονείς. Με βάση αυτό τον ισχυρισμό, ορισμένοι οικογενειακοί θεραπευτές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η υπερ-εμπλοκή δεν είναι απαραίτητα μία δυαδική διαδικασία, αλλά έναν φαινόμενο που μπορεί να αφορά περισσότερα των δύο μελών μίας οικογένειας.
Συνεπώς, με αφορμή τις δύο θεωρίες, ξεκίνησε μία συζήτηση που αφορά εάν οι οικογένειες με προβλήματα στην πρόσληψη τροφής υποφέρουν από ελλείμματα στην εσωτερική τους δομή και οργάνωση ή από αμοιβαία εξαπάτηση στον τρόπο που κατανοούν και παρουσιάζουν τον εαυτό τους στους άλλους. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος των ερευνών και μελετών αφορούσαν περιπτώσεις ανορεκτικών οικογενειών και μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του΄70, οι περιπτώσεις με ψυχογενή βουλιμία δεν είχαν μελετηθεί αναλυτικά. Στη δεκαετία του΄80, κάποιοι κλινικοί και ερευνητές υποστήριξαν ότι στις βουλιμικές οικογένειες άλλα οικογενειακά σχήματα κυριαρχούν ( εκρηκτικοί, αποδιοργανωμένοι, εξαρτητικοί ), χωρίς ωστόσο να το αναλύσουν διεξοδικότερα. Επανερχόμενοι στη θεωρία της σχολής του Μιλάνου, η οποία συγκέντρωσε μεγαλύτερο ενδιαφέρον και μελέτη, υποστήριξαν, ότι τα άτομα με ανορεκτικά συμπτώματα, αρρωσταίνοντας με το να τρώνε ελάχιστα, χωρίς να έχουν κάποια συγκεκριμένη ασθένεια και με το να φαίνονται αβοήθητοι και σε σύγχυση, στην πραγματικότητα δεσμεύουν την οικογένεια σε μία συγχυτική διπλή σύνδεση, την οποία κανένας δεν μπορεί να ερμηνεύσει ή να ελέγξει. Η παγίδα αποτελείται από τη μία, δίνοντας το μήνυμα στο επίπεδο του περιεχομένου «είμαι άρρωστος και χρειάζομαι βοήθεια» και από την άλλη πλευρά στο μεταφορικό επίπεδο « εγώ μόνο ξέρω τι κάνω και πρέπει να με αφήσετε μόνο μου».
Πιο μήνυμα είναι αληθινό και ποίο παραπλανητικό; Κατά μία άποψη, αφορά ένα μήνυμα σχεσιακό πίσω από την αυτο-λιμοκτονία, το οποίο φαίνεται να είναι το «κλειδί» στη θεραπεία της ψυχογενούς ανορεξίας. Ωστόσο, στους κύκλους της οικογενειακής θεραπείας, ελάχιστοι συγγραφείς ασχολήθηκαν περαιτέρω με τη θεωρία της Palazzoli’ ότι τα συμπτώματα της διαταραχής αυτής αποτελούν συγκαλυμμένες στρατηγικές που εξυπηρετούν να αποσπάσουν την οικογένεια και τον εαυτό από το να αποδεχθεί τη δυσαρέσκεια που νιώθει. Σωματικά εκφραζόμενα, μη-λεκτικά συμπτώματα, αυτο-καταστροφικές συμπεριφορές διατροφής αποτελούν δυνατούς μηχανισμούς αφύπνισης της συνείδησης του ατόμου και προώθησης της οικογένειας να αποκτήσει επίγνωση σε συγκεκριμένα θέματα. Ανορεξία και Βουλιμία ως Αυταπάτη Οι συμπτωματικοί άνδρες και γυναίκες έχουν δυσκολία να περιγράψουν την αιτία της συμπτωματικής τους συμπεριφοράς, αλλά και την στενοχώρια τους. Ωστόσο, ενώ κανένα γεγονός ή συμβάν μεμονωμένα, δεν προκαλεί τις διατροφικές διαταραχές, οι ίδιοι βιώνουν συγκεκριμένα επώδυνα γεγονότα ως αιτίες για να αποφεύγουν το φαγητό ή το αντίστροφο. Η δυσκολία να περιγράψουν τα «triggers” παραμένει και όταν λείπουν οι σύζυγοι ή η οικογένειά τους.
Κατά καιρούς η αδυναμία να περιγράψουν την εσωτερική τους κατάσταση πριν, στην διάρκεια ή μετά τις διατροφικές διαταραχές φαίνεται να τους στερεί την δυνατότητα να μοιραστούν τον εσωτερικό τους κόσμο. Επίσης, παρατηρήθηκε ότι οι γυναίκες με διατροφικές διαταραχές συχνά δεν μπορούν να προσδιορίσουν πως νιώθουν για συγκεκριμένα θέματα ή γεγονότα.
Επιπλέον, συχνά δεν εμπιστεύονται τα συναισθήματά τους. Οι δυναμικοί ψυχοθεραπευτές υποστηρίζουν ότι δεν εκφράζονται λεκτικά, γιατί θεωρούν τα συναισθήματά τους ακατάλληλα και μη αποδεκτά. Επιπλέον, κάποιοι άλλοι μιλάνε μόνο όταν πιεστούν πάρα πολύ από τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους. Έτσι λοιπόν αυτοί που «δεν ξέρουν» και αυτοί «που δεν θα πουν» είναι σαν να κρατάνε μυστικά από τον εαυτό τους. Υπάρχουν τρία επίπεδα παραπλάνησης: α) παραπλανούν τον εαυτό τους β) παραπλάνηση στην οικογένεια γ) κοινωνική παραπλάνηση για την θέση της γυναίκας. Πολιτιστικο Μυστικο Από την δεκαετία του΄60 τα γυναικεία πρότυπα από την Τουίγκι, τα μοντέλα, τις μπαλαρίνες και τις αθλήτριες είχαν υιοθετήσει έναν πολύ μικροκαμωμένο σωματότυπο. Ωστόσο, είναι κοινό μυστικό ότι πολλές από αυτές τις γυναίκες αντιμετώπιζαν συχνές ασθένειες. Σήμερα οι γυναίκες που υιοθετούν αυτό το πρότυπο συχνά αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας με αποτέλεσμα η ανορεξία και η βουλιμία να έχουν υψηλό δείκτη θνησιμότητας. Μυστικα Στις Σχεσεις Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι η συμπεριφορά μιας διατροφικά διαταραγμένης γυναίκας, καθώς και οι αλλαγές στο σώμα της δεν προκαλούν ανησυχία στον σύζυγο και την οικογένειά της. Ωστόσο, το αποτέλεσμα είναι ότι η οικογένεια αντιδρά σαν αυτή η συμπεριφορά να είναι αόρατη, αν και τα συμπτώματα είναι ολοφάνερα. Από την άλλη κάποιες οικογένειες δέχονται αυτήν την συμπεριφορά από φόβο ότι μπορεί να προκληθεί κάτι χειρότερο. Επιπλέον, επειδή οι συμπτωματικοί προσπαθούν να διατηρήσουν την αυτοεκτίμησή τους μέσα από τον αυτοέλεγχο, οι άλλοι προσπαθούν να ενισχύσουν την αίσθηση της αυτοεκτίμησης ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι τις αφήνουν να βλάπτουν τον εαυτό τους. Εσωτερικα Μυστικα Μια γυναίκα που έχει μάθει να ευχαριστεί τον εργοδότη της, τα παιδιά και τον σύζυγό της μένοντας ήρεμη και δίνοντας όλη την φροντίδα και την ενέργειά της είναι δύσκολο να αντιληφθεί ότι το εσωτερικό της άγχος βγαίνει μέσα από την καταναγκαστική της επιθυμία να κάνει δίαιτα και να γίνει αδύνατη.
Αν παραδεχτεί ότι ο καταναγκασμός της είναι μια δήλωση της ανησυχίας και του άγχους της θα πρέπει να παραδεχτεί ότι ο ρόλος της στην οικογένεια μπορεί να μην συνδέεται με τις ανάγκες της για αυτονόμηση, ολοκλήρωση και αυτοεκτίμηση. Για τις γυναίκες λοιπόν είναι πολύ δύσκολο να διαφοροποιηθούν από την οικογένειά τους και να εστιάσουν στις δικές τους ανάγκες, ‘όταν μάλιστα παίρνουν επιβράβευση για την συμπεριφορά τους. Μάλιστα, στις δυτικές κοινωνίες οι γυναίκες με διατροφικές διαταραχές είναι συνήθως γυναίκες έξυπνες, πολύ λειτουργικές και ανήκουν στην μέση και ανώτερη οικονομική τάξη. Επιπλέον, οι γυναίκες αυτές δυσκολεύονται να κάνουν αλλαγές στις σχέσεις τους, ‘όταν αυτές χρειάζονται σύγκρουση. Δεν είναι προετοιμασμένες να χάσουν την υποστήριξη ή ακόμα και τις ίδιες τις σχέσεις και έτσι αποφεύγουν να δεχτούν τα αρνητικά τους συναισθήματα, σκέψεις και πιστεύω. Η αδυναμία τους λοιπόν να εκφράσουν τον εσωτερικό τους θυμό, την απελπισία, την ανασφάλεια, την έλλειψη ελπίδας κ.α. βγαίνει μέσα από την ανορεξική ή βουλιμική συμπεριφορά στο σώμα τους, αφού θεωρούν ότι αυτό είναι λιγότερο απειλητικό γι΄ αυτές από το να χάσουν την εμπιστοσύνη και την επιβράβευση από τους γύρω τους. Παραπλανηση και Αποδεσμευση Η ομάδα του Minuchin παρατήρησε οικογένειες με μέλος που είχε διατροφικές διαταραχές. Παρατήρησαν λοιπόν ότι όταν το παιδί ήταν σε ηλικία 12- 13 υπήρχε η εξής εικόνα στην οικογένεια: αποφυγή της σύγκρουσης, υπερβολική εστίαση στα συμπτώματα του παιδιού και συναισθηματική απόσταση αν και υπήρχε μια ευχάριστη ατμόσφαιρα. Πέντε χρόνια αργότερα όταν το παιδί ήταν 18 η εικόνα ήταν αρκετά διαφορετική. Υπήρχε συχνά βίαιη σύγκρουση κοντά στα επεισόδια που έκανε το παιδί, μια προσπάθεια από τους γονείς και από τους σημαντικούς άλλους να μην συζητούνται τα συμπτώματα του παιδιού, εκρηκτική οργή ή συνεχείς αναποτελεσματικές συγκρούσεις, καθώς και ένα συνασπισμός ενάντια στο παιδί. Φαίνεται λοιπόν για ένα κυκλικό pattern που δεν επιτρέπει στα μέλη να αυτονομηθούν, όσο ένα μέλος είναι σε κίνδυνο.
Περιγράφεται η περίπτωση ενός 19χρονου αγοριού, του Clark, που νοσηλεύτηκε στο νοσοκομείο. Στην διάρκεια της νοσηλείας του ήταν ιδιαίτερα επιθετικός με τους γιατρούς και δεν δεχόταν την βοήθειά τους. Οι γονείς του, ενώ ήταν αρκετά εμπλεγμένοι στο πρόβλημα έχοντας κάνει πολλές προσπάθειες, δήλωσαν ότι έπαθαν burn out από την προσπάθεια να καταλάβουν την πηγή του θυμού του Clark. Αρνήθηκαν να συμμετάσχουν σε οικογενειακές συνεδρίες και έφυγαν δύο φορές στην διάρκεια της νοσηλείας του για διακοπές. Επέστρεψαν όταν ο Clark προκάλεσε ατύχημα στον λαιμό του με γυαλί. Στην προσπάθειά του το άτομο με διατροφικές διαταραχές να αποκτήσει δύναμη αρνείται την βοήθεια, έχοντας όμως ως αποτέλεσμα να χάνει δύναμη και να αρρωσταίνει.
Επιπλέον, χάνει ολοένα την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμησή του. Οι οικογένειες με μέλη που έχουν διατροφικές διαταραχές δυσκολεύονται να αντιληφθούν πόσο μπορούν να εμπιστευτούν ο ένας τον άλλον. Στην αρχή της αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς, τα μέλη της οικογένειας μπορεί να το δουν ως προσωρινή αυτοτιμωρία και συνήθως αντιδρούν δείχνοντας μεγάλη εμπιστοσύνη στο άτομο που εμφανίζει συμπτώματα. Στην περίοδο που δείχνουν εμπιστοσύνη συνήθως το άτομο αρρωσταίνει αρκετά. Μετά από αυτό η οικογένεια αποσύρει την εμπιστοσύνη της ακόμα και όταν το άτομο κάνει προσπάθειες να ελέγξει την διατροφή του. Συνήθως λοιπόν οι οικογένειες κινούνται από τις ουτοπικές ελπίδες και την εμπιστοσύνη στην απόλυτη έλλειψη εμπιστοσύνης. Οι γυναίκες με διατροφικές διαταραχές νιώθουν προδομένες από την οικογένειά τους. Αντιλαμβάνονται ότι οι γύρω τους ανταποκρίνονται όχι στην εσωτερική τους ανησυχία, αλλά στην εμφάνιση, το βάρος και την συμπεριφορά τους. Πιστεύουν ότι οι άλλοι εύχονται μόνο να τις ελέγξουν και να μειώσουν την ανεξαρτησία τους. Η τάση όλης της οικογένειας για τελειότητα, καλή εμφάνιση, κοινωνικό status και αυτοέλεγχο προδίδει τις κοινές ανθρώπινες ανάγκες τους για αυτοαποκάλυψη και αμοιβαία τιμιότητα. Οι διατροφικές τους διαταραχές είναι μόνο μια μεταφορά για την μυστικοπάθεια και την παραπλάνηση όλης της οικογένειας.
Οικογενειακή Θεραπεία και Κλινική Αντιμετώπιση.
Η κλινική εμπειρία μας διδάσκει ότι όσο λιγότερο το άτομο με τα συμπτώματα αποκαλύπτει στοιχεία για αυτή τόσο σοβαρότερα γίνονται τα συμπτώματα. Όσο κρατιούνται οι προσωπικές θέσεις και προβλήματα μυστικά από τους άλλους τόσο αποφεύγουν να προκαλέσουν τους άλλους να πάρουν στα σοβαρά τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους. Αποφεύγοντας να προκαλέσει τους άλλους είναι σαν να στερεί από τον εαυτό του οποιαδήποτε επιρροή και δύναμη πάνω στις σχέσεις τις και γενικά σε ότι έχει να κάνει με εξωτερικούς παράγοντες. Το να μην μπορεί να ασκήσει κανενός είδους επιρροή στους άλλους κάνει το άτομο να πιστεύει ότι είναι αδύναμο και ότι παραμένει αβοήθητο. Έτσι καταφεύγει στο σύμπτωμα για να αποδείξει στον εαυτό της ότι έχει την δύναμη και αποφασιστικότητα.
Για τους παραπάνω λόγους στην θεραπεία επιμένουμε από νωρίς στην αρχή για αποκαλύψεις που έχουν να κάνουν με τις τεχνικές τσιμπήματος και πεινάς που έχει χρησιμοποιήσει.(π.χ κρύβει φαγητό, πετάει φαγητό κρυφά) Επειδή το άτομα αυτά δεν έχουν μάθει να τα λαμβάνουν σοβαρά οι δικοί τους άνθρωποι και ότι νοιάζονται για το αν πάθουν κάτι. Ενθαρρύνουμε την ιδέα ότι μπορεί να καταρρεύσουν από στιγμή σε στιγμή ακόμα και μπροστά στα παιδία η τον σύζυγο, και αφού κανείς δεν ξέρει για αυτούς και την κατάσταση τους ότι θα βρεθούν σε άσχημη θέση. Αυτό γίνεται και γιατί κανένας δεν τους έχει μιλήσει ποτέ για το πόσο σημαντικό θα ήταν για εκείνους αν πέθαιναν η νοσηλεύονταν. Αν το άκουγε κανείς αυτό το ότι δηλαδή μπαίνουμε σε μια διαδικασία να πολιορκήσουμε τον θεραπευμένο από νωρίς με τόσο σοβαρά ζητήματα όπως είναι η ζωή και ο θάνατος θα το ονόμαζε παραβιαστικό. Είναι κάτι όμως που σπάει την πλάνη και την άρνηση στην οποία ζούσε μέχρι εκείνη την στιγμή και την βοήθα να αναγνωρίσει τον κίνδυνο στον οποίο έχει περιέλθει και τις σοβαρές αποφάσεις τις οποίες είναι να πάρει. Στην περίπτωση που ο πελάτης είναι έφηβος η κουβέντα αυτή γίνεται μπροστά στους δικούς του και οι ερωτήσεις αυτές απαντώνται από όλους. Συνήθως όταν γίνεται κάτι τέτοιο η κουβέντα γρήγορα φεύγει από τις τεχνικές της ανορεκτικής συμπεριφοράς και προχωρά σε μια διαπραγμάτευση αμοιβαίας εμπιστοσύνης.
Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις που οι οικείοι αρνούνται να συνοδεύσουν τον πελάτη στην θεραπεία η όταν ξεκινά η διαδικασία προσπαθούν να φύγουν . κάτι που λέγεται συνήθως είναι ότι εμάς δεν μας εμπιστεύεται και θα ίνα καλύτερα όταν θα είσαστε οι δυο σας. Συνήθως δεν επιμένουμε κρατήσουμε την οικογένεια πράγμα που θα δημιουργούσε μια διένεξη που θα είχε μόνο να κάνει με το να αποσπαστούμε από το μυστικό και την αποκάλυψη του.
Εναλλακτικά ο θεραπευμένος μπορεί να πάρει σαν άσκηση να μιλήσει για όσο ειπώθηκαν στην συνέδρια στην οικογένεια του και να το θέσει σαν εντολή του θεραπευτή. Μια άλλη πιθανότητα είναι να καλέσει ο θεραπευτής την οικογένεια σε μια συνάντηση ενημέρωσης όπου ο θεραπευτής απλά ενημερώνει ζητώντας από τον πελάτη του να καθίσει πίσω σιωπηλός και να παρακολουθήσει τις αντιδράσεις. Στην ουσία μετά από άδεια του πελάτη ο θεραπευτής αποκαλύπτει το μυστικό. Από την άλλη μεριά υπάρχουν κάποιοι πελάτες οι οποίοι αρνούνται να αποκαλύψουν την συμπεριφορά τους ακόμα και αν υπάρχει στην διάθεση τους ένας θεραπευτής εμπιστοσύνης τον οποίο σέβονται για τις ικανότητες του. Αυτό που λέμε στους πελάτες είναι ότι είμαστε και εμείς τόσο αβοήθητοι όσο και αυτοί γιατί αν δεν μας μιλήσουν για την πραγματικότητα τους δεν μπορούμε να τους δώσουμε την κατανόηση μας για τα πράγματα. Το να παραδεχτούμε ότι είμαστε και εμείς αβοήθητοι μειώνει την πολύ αρνητική μεταβίβαση που έχουν αυτοί οι πελάτες και είναι πιθανό να μειώσει την δυσπιστία που τους κρατά σιωπηλούς. Σε αντίθεση με τα αλλά μυστικά που μπορεί να δημιουργήσουν μεγάλο πόνο στην οικογένεια. Είναι βέβαια πιο δύσκολο να κατανοήσει ένα μέλος της οικογένειας την συμμετοχή του σε μια ψυχοσωματική ασθένεια.
Η θεραπεία βέβαια δεν σταματά μετά την πρώτη αποκάλυψη συνεχίζει μια και σε κάθε σημαντικό σημείο είναι πιθανό να υπάρχουν επεισόδια και να γίνονται με διαφορετικό νόημα και τρόπο κάθε φορά। Η αποκάλυψη είναι πιθανό να μη ζητείται από τον θεραπευτή όταν αρχίζει η συμπεριφορά να μεταλλάσσεται και όταν αρχίσει ο θεραπευμένος να αντανακλά τις ανάγκες τους στην οικογένεια δεν είναι πλέον χρήσιμη η καταφυγή στις δυσλειτουργίες.
Παρουσίαση δύο κλινικών περιστατικών.
Η περίπτωση της Κλαίρης
Η Κλαίρη είναι 26 ετών που παρουσιάζει βουλιμική συμπτωματολογία από τα οκτώ της χρόνια που είναι και η ηλικία που ξεκίνησε κάποιας μορφής θεραπεία. Η Κλαίρη μεγάλωσε με τους γονείς της, μια μεγαλύτερη αδελφή και ένα μεγαλύτερο αδελφό σε μια μεγάλη γειτονιά των προαστίων. Όταν η ίδια ήταν 12 οι γονείς της χώρισαν. Περιέγραψε αυτή της την εμπειρία σαν την μοναδική πιο τραυματική εμπειρία όλης της, της ζωής. Αναφέρει ότι δεν θα ήταν όπως είναι αν δεν είχε γίνει αυτό. ήταν πάντα το κορίτσι του μπαμπά όπως αναφέρει, και μετά από το διαζύγιο δεν τον ξαναείδε σχεδόν ποτέ. Μετά από τον χωρισμό η μητέρα της αναγκαστικέ να πάρει την ευθύνη για το μεγαλύτερο μέρος των εξόδων της οικογένειας πράγμα που είχε σαν αποτέλεσμα να εργάζεται περισσότερες ώρες.
Η Κλαίρη αναφέρει ότι καθόλη την διαρκεία αυτή περνούσε πόλου συχνά τα απογεύματα της μόνη και στενοχωρημένη. Δεν υπήρχε στην οικογένεια κανένα ιστορικό παχυσαρκίας, διατροφικής διαταραχής η οποιασδήποτε άλλης μορφής ψυχιατρικής δυσλειτουργίας. Στα 22 της παντρεύτηκε έναν άντρα με τον οποίο έβγαιναν μαζί από το πανεπιστήμιο. Τον καιρό που παρουσιάστηκε για θεραπεία έμενε με τον σύζυγο της για τρία χρόνια σε μια γκαρσονιέρα στην ίδια πόλη με την μητέρα της. Περιγράφει την σχέση τους ως καλή αλλά και αναφέρει ότι αισθάνεται ότι τα τελευταία χρόνια ωρίμασαν ξεχωριστά. Ο άντρας της δούλευε πολλές ώρες στην διάρκεια της ημέρας και ήταν αναγκασμένος να ταξιδεύει συχνά για λόγους εργασίας. Σαν αποτέλεσμα εκείνη είχε πολύ χρόνο όπου έμενε μόνη στο σπίτι και αναφέρει ότι πολλές φορές όταν τσιμπούσε αισθανόταν άσχημα για την σχέση της μαζί του αλλά δεν μπορούσε να πει περισσότερες λεπτομέρειες αυτή και ο σύζυγος της δεν είχαν παιδιά.
Η περίπτωση του Γιώργου.
Ο Γιώργος είναι σήμερα 17 ετών με βαριά ανορεκτική συμπτωματολογία. Πριν από τρία χρόνια παραπέμφθηκε από την κλινική που νοσηλευόταν για ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία επί ένα εξάμηνο χωρίς να υφεθούν τα συμπτώματα του. Όταν άρχισαν οι συναντήσεις έφερε ρινογαστρικό καθετήρα και η σίτιση του γινόταν σχεδόν αποκλειστικά μέσω αυτού. Είναι το δεύτερο παιδί της οικογένειας έχοντας δυο αδερφές, μια κατά πέντε χρόνια μεγαλύτερη και μια μικρότερη κατά δυο χρόνια. Ο πατέρας του είναι τεχνίτης και η μητέρα του νοικοκυρά. Κατοικούν σε ημιαστική περιοχή κοντά στην Αθηνά. Στο ίδιο κτίριο μένουν οι πατρικοί γονείς οι οποίοι παρεμβαίνουν έντονα στην ζωή της οικογένειας. Η σχέση μετάξι των γονιών του είναι πολύ άσχημη με διαμάχες και ζηλοτυπίες. Στις διαμάχες και σε αυτό το άσχημο κλίμα συμμετέχει και η ευρύτερη οικογένεια. Η μητέρα παρουσιάζει καταθλιπτικά συμπτώματα για τα οποία λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή. Επίσης πάσχει από συγγενή καρδιοπάθεια από την οποία κινδύνευε στις εγκυμοσύνες της. Το αναπτυξιακό ιστορικό δεν παρουσιάζει καμία ιδιαιτερότητα, εκτός από δυσκολίες στη διατροφή που περιγράφονται από την αρχή της ζωής του. Επίσης οι γονείς ανέφεραν ένα επεισόδιο άρνησης τροφής σε ηλικία 2 ετών. Περιγράφηκε σαν ένα εσωστρεφές παιδί, με επιφανειακές φίλιες με τους συνομήλικους και με μέτριες έως κακές επιδόσεις στη σχολική του πορεία στο δημοτικό. Αντί να πάει γυμνάσιο αποφασίστηκε, χωρίς να είναι ξεκάθαρο πως και από ποιον στην οικογένεια, να βοηθάει τον πατέρα του στο επάγγελμα του μαζί με τους άλλους τεχνίτες. Η απασχόληση του ήταν καθημερινή και από το πρωί έως το βράδυ, πράγμα που τον απομάκρυνε εντελώς από όλες τις δραστηριότητες των συνομήλικων του και δεν του έδινε ευκαιρίες για ψυχική ωρίμανση. Τον τελευταίο χρόνο πριν την εισαγωγή παρατηρήθηκε παράξενη συμπεριφορά και απομόνωση στον κόσμο του , όπως ανέφεραν οι γονείς ενώ βαθμιαία άρχισε να αποφεύγει και την τροφή. Τελικά εισήχθη σε νοσοκομείο σε κατάσταση απόλυτης άρνησης τροφής ακόμα και νερού.
. Υπάρχει μια σειρά από θεραπευτικές προσεγγίσεις και μέθοδοι οι οποίες έχουν χρησιμοποιηθεί προκείμενου να βοηθηθούν άτομα με διατροφικές διαταραχές.
Έτσι έχουμε cbt, συμπεριφοριστικη προσέγγιση, ψυχοδυναμική προσέγγιση, οικογενειακή θεραπεία, εμπειρικές μέθοδοι και τα 12 βήματα βασισμένα στο μοντέλο των εξαρτήσεων। Φαρμακολογική θεραπεία: Αντικαταθλιπτικά, ανασταλτικά της όρεξης , μονοαμινα, τρυκικλικα,Πολλές φορές συνδυάζονται και με την cbt. Τα αποτελέσματα μόνο της φαρμακοθεραπείας είναι απογοητευτικά μια και τα άτομα που την λαμβάνουν υποτροπιάζουν σχεδόν άμεσα όταν αποσύρεται η μειώνεται η αντικαταθλιπτική αγωγή και αλλά άτομα όταν σταματούν από μόνα τους και υποτροπιάζουν. Τέστ- διαγνωστικά Μια σειρά από διαφορετικά ερωτηματολόγια μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση των ατόμων . δυο από αυτά που χρησιμοποιούνται ευρέως είναι το Eating disorder inventory. (EDI-2, GARNER 1991), Binge eating scale (BES, GORMALLY, BALCK, DASTON, RARDIN 1982). Το πρώτο μας παρέχει μια ψυχομετρικά ακέραιη αξιολόγηση της παθολογίας που διέπει την διαταραχή. Δεύτερο είναι πιθανό να αξιολογήσει και να εντοπίσει βουλιμιά επεισόδια σε παχύσαρκους θεραπευμένους. Τα εργαλεία αυτά είναι μελετημένα έτσι ώστε να εντοπίζουν τα συμπτώματα και την συχνότητα τους και είναι βοηθητικά στο να αξιολογούν την θεραπευτική αλλαγή. Είναι οικονομικά και αξιόπιστα και βοηθούν πολύ όταν έχουμε να παρατηρήσουμε μεγάλους πληθυσμούς. Παρόλα αυτά έχουν σοβαρά μειονεκτήματα όπως το ότι δεν υπάρχει μια στάθμιση των εννοιών. Άλλά εργαλεία που αξιολογούν την διατροφική στέρηση είναι το Three factor Eating Questionaire, περιέχει 51 ερωτήσεις και έχει τρία πράγματα που εντοπίζει και σταθμίζει γνωστική νοητική στέρηση, άρση αναστολών φαγητού, πεινά που αντιλαμβάνεται Το EDI drive for thinness, BSQ body shape questionaire, πολλά από τα παραπάνω τεστ είναι πιθανό να δίνονται μαζί και να συσχετίζονται ερευνητικά. Τέλος μπορούν να χρησιμοποιηθούν και εργαλεία που αφορούν την μέτρηση της κατάθλιψης όπως Beck.s depression inventory. EAT 26 (eating attitude test) 1984 (σε κλιμακα likert).
Θένη Αξιοτοπούλου, Βίκυ Μώρου, Πρόδρομος Ταράσης

Ευτυχία: Πιο σημαντική η ελευθερία από τα λεφτά

Η προσωπική ανεξαρτησία και η ελευθερία είναι πιο σημαντικές για την ευτυχία ενός ατόμου απ’ ό,τι η οικονομική ευμάρεια, σύμφωνα με μία νέα μελέτη.
Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Βικτώρια, στο Γουέλινγκτον της Νέας Ζηλανδίας, ανέλυσαν τα ευρήματα τριών διεθνών μελετών, στις οποίες είχαν συμμετάσχει περισσότεροι από 420.000 εθελοντές από 63 χώρες.
Όπως διαπίστωσαν, τα χρήματα μπορούν μεν να οδηγήσουν στην αυτονομία, αλλά λίγο επηρεάζουν το αίσθημα ευεξίας και την ευτυχία που νιώθουμε.
Στις μελέτες είχαν εφαρμοστεί τρία διαφορετικά ψυχολογικά τεστ:
* Το Ερωτηματολόγιο Γενικής Υγείας (GHQ), το οποίο αξιολογεί την ψυχική δυσφορία όσον αφορά το άγχος, την αϋπνία, τα κοινωνικά προβλήματα, την σοβαρή κατάθλιψη και τα σωματικά συμπτώματα της ψυχικής καταπόνησης (όπως οι ανεξήγητοι πονοκέφαλοι και ο πόνος στο στομάχι).
* Η Κλίμακα Άγχους Σπίλμπεργκ (SAI), η οποίο αξιολογεί πόσο αγχωμένος νιώθει κανείς μια δεδομένη στιγμή.
* Η Κλίμακα Εξάντλησης Μάσλαχ (MBI), που αναζητά την συναισθηματική εξάντληση, την αποπροσωποποίηση και η έλλειψη αισθήματος προσωπικής επίτευξης.
Η ανάλυση των στοιχείων αποκάλυψε ότι «οι κοινωνικές αξίες της ελευθερίας και της αυτονομίας αποτελούν τον καλύτερο προάγγελο ευεξίας και ευτυχίας», σημειώνουν οι ψυχολόγοι δρες Ρόναλντ Φίσερ και Νταϊάνα Μπερ στην «Επιθεώρηση Προσωπικότητας & Κοινωνικής Ψυχολογίας» (JPSP).
Αντιθέτως, «δίχως τις αξίες αυτές, όσος κι αν ήταν ο πλούτος, τα αισθήματα ευεξίας και ευτυχίας εξαφανίζονταν»।

Πηγή: Τα Νέα

Εφηβοι σε φάση νευρικής κρίσης

Ενας στους τρεις εφήβους που ζητάει ιατρική φροντίδα αντιμετωπίζει πρόβλημα με την εικόνα του, το οποίο μερικές φορές τον οδηγεί σε αδιέξοδα. Ενας στους δέκα ταλανίζεται από κατάθλιψη, άγχος και φοβίες, χωρίς ευτυχώς για τους περισσότερους να παίρνουν τα προβλήματα αυτά παθολογικό χαρακτήρα.
Τα οργισμένα νιάτα εξαρτώνται από το Ιντερνετ κι αυτό μειώνει τις επιδόσεις τους. Ενας στους τρεις αντιμετωπίζει μαθησιακές δυσκολίες, τις οποίες σ' ένα ποσοστό επιτείνει και η υπερβολική χρήση του Διαδικτύου.
Οι 7 στους 10 εφήβους είναι εκτεθειμένοι σε σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, αφού μόλις το 30% χρησιμοποιεί προφυλακτικό κατά τη σεξουαλική επαφή.
Ενα στα δύο κορίτσια μέχρι 19 ετών έχει εκτεθεί στον ιό των κονδυλωμάτων HPV, με το 23% να είναι θετικές σε υψηλού κινδύνου τύπους του ιού.
Το «πορτρέτο» αυτό των ελλήνων εφήβων σκιαγραφείται μέσα από τις συχνές επισκέψεις, τα τελευταία τέσσερα χρόνια, περίπου 14.000 νέων στη Μονάδα Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) της Β' Παιδιατρικής Κλινικής του νοσοκομείου «Αγλαΐα Κυριακού». Οι 2.800 απ' αυτούς πραγματοποίησαν περισσότερες από μία επισκέψεις, ενώ το 20% προσέρχεται χωρίς συνοδεία.
Το 18% των παιδιών αντιμετώπιζε αυξημένο σωματικό βάρος, 6% διατροφικές διαταραχές (ανορεξία ή βουλιμία) και το 8% ενδοκρινολογικά προβλήματα ανάπτυξης. Περίπου 20 παιδιά με διαταραχές πρόσληψης τροφής χρειάστηκαν νοσηλεία και μερικά χρειάστηκε να διακόψουν για κάποιο διάστημα το σχολείο τους.
Πάνω από το 10% ζήτησε βοήθεια για ψυχοκοινωνικά προβλήματα, όπως κατάθλιψη, άγχος, διαχείριση επιθετικότητας, οικογενειακή δυσλειτουργία, φοβίες. Ομως η επίσημη κατάθλιψη με όλα τα διαγνωστικά χαρακτηριστικά αφορά λιγότερο από 5% των εφήβων. Καταγράφηκαν επίσης και ακραίες, επικίνδυνες συμπεριφορές, π.χ. αυτοτραυματισμοί.
Επίσης ένας στους τρεις προσήλθε γιατί αντιμετώπιζε μαθησιακές δυσκολίες, για πρόληψη γενικά προσήλθε το 6%, για γυναικολογικά προβλήματα (διαταραχές εμμήνου ρύσης, λοιμώξεις γεννητικού συστήματος 5%), υπερβολική χρήση του Διαδικτύου (4%), δερματολογικά προβλήματα (ακμή κ.ά. 3%), άλλες αιτίες προσέλευσης (ιατρικά θέματα, αναπτυξιακές διαταραχές 9%) και θέματα εφηβείας και σεξουαλικής αγωγής 1%. Διαπιστώθηκαν και εγκυμοσύνες, με το μικρότερο κορίτσι να είναι 14 ετών.
Το γεγονός ότι μόλις το 1% των παιδιών έθεσε θέματα σεξουαλικής αγωγής, φαίνεται να επιβεβαιώνει τα αποτελέσματα σχετικών ερευνών, μεταξύ των οποίων και πρόσφατη έρευνα της μονάδας εφηβικής υγείας για τις πηγές ενημέρωσης στον τομέα αυτό: Γονείς 22%, φίλοι 21%, σχολείο 18, 2% και στη συνέχεια το Διαδίκτυο, τα αδέλφια, η τηλεόραση, τα περιοδικά και τα βιβλία.
Αλλη μια πρόσφατη έρευνα της ίδιας μονάδας της Β' Παιδιατρικής Κλινικής δείχνει ότι 70% των εφήβων στην Ελλάδα είναι εκτεθειμένοι σε σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Οπως διαπιστώθηκε μόνο το 30% των εφήβων χρησιμοποιεί προφυλακτικό σε όλη τη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής και μόνο το 50% σε κάθε σεξουαλική επαφή!
Οι επιστήμονες της μονάδας διαπίστωσαν ότι το 23% των εφήβων κοριτσιών είναι θετικές σε υψηλού κινδύνου HPV, τον ιό των κονδυλωμάτων και το 54% έχουν εκτεθεί στον ιό. Πρόσφατη έρευνα της μονάδας εφηβικής υγείας που δημοσιεύτηκε στο εξωτερικό, δείχνει ότι 16% των ελλήνων εφήβων έχει ξεκινήσει σεξουαλική δραστηριότητα στην ηλικία των 15 ετών (τριπλάσιος σε σχέση με τα κορίτσια ο αριθμός των αγοριών), και ακόμη 19,5% έχει ήδη έναν σεξουαλικό πειραματισμό, χωρίς να υπάρχει πλήρης σεξουαλική επαφή.
Πολλές μελέτες αποδεικνύουν ότι η πρώιμη έναρξη της σεξουαλικής ζωής των εφήβων οδηγεί σε σχολική αποτυχία, πολλούς σεξουαλικούς συντρόφους, μη ασφαλή σεξουαλική δραστηριότητα, βίαιη σεξουαλική συμπεριφορά και άλλες συμπεριφορές υψηλού κινδύνου (χρήση καπνού, αλκοόλ, επικίνδυνη οδική συμπεριφορά κ.λπ.).
Σύμφωνα με μελέτη της ΜΕΥ, από τους σεξουαλικά δραστήριους εφήβους 10% δεν χρησιμοποιούσαν καμία αντισυλληπτική μέθοδο, 39% χρησιμοποιούσαν αναξιόπιστες μεθόδους ρυθμού ή απόσυρσης, 51% χρησιμοποιούσαν το προφυλακτικό και 5% το χάπι.
Η επιστημονική υπεύθυνη της μονάδας, παιδίατρος Αρτεμις Τσίτσικα, επισημαίνει ότι ο έφηβος επειδή δεν έχει αναπτύξει την υποθετική σκέψη είναι προσκολλημένος στο παρόν, με αποτέλεσμα να αντιλαμβάνεται με δυσκολία τις μελλοντικές συνέπειες των πράξεών του.
Σύμφωνα με μια ακόμη έρευνα της μονάδας εφηβικής υγείας του Νοσοκομείου Παίδων σε 529 εφήβους της Αττικής, σχεδόν οι 2 στους 10 ανέφεραν ότι χρησιμοποιούσαν ιστοσελίδες πορνογραφικικού περιεχομένου.
Από τους έλληνες εφήβους που παρουσιάζουν συμπεριφορά εξάρτησης από το Διαδίκτυο το 94,3% είναι αγόρια. Αρκετά απ' αυτά παρουσίασαν σημαντική πτώση της σχολικής επίδοσης και μείωση των δραστηριοτήτων τους και των χόμπι τους. Σε πολλές οικογένειες παρατηρείται δυσλειτουργία και έλλειψη επικοινωνίας ή αδυναμία τήρησης ορίων. Σε πολλούς εφήβους καταγράφηκαν συναισθηματικές διαταραχές, άγχος, καταθλιπτικό συναίσθημα και διάσπαση προσοχής, ενώ δεν έλειψαν και τα σωματικά συμπτώματα, όπως διαταραχές ύπνου, διατροφικές παρεκτροπές, έλλειψη φυσικής δραστηριότητας, πονοκέφαλοι και ξηρότητα οφθαλμών.
Τα συνηθέστερα αίτια θανάτου για το 2008 στην Ελλάδα σε εφήβους 15-19 ετών, σύμφωνα με την ΕΛΛ. ΣΤΑΤ., είναι κατά σειρά συχνότητας τα ατυχήματα -ακούσιες κακώσεις, τα κακοήθη νεοπλάσματα, συμπεριλαμβανομένων των αιματολογικών, τα νοσήματα του νευρικού συστήματος, οι συγγενείς ανωμαλίες και ακολουθούν οι αυτοκτονίες, οι ανθρωποκτονίες, τα αναπνευστικά και τα πεπτικά νοσήματα.
Οι έφηβοι διψάνε για ενημέρωση, γιατί είναι το αντίδοτο στα αυξημένα προβλήματα που αντιμετωπίζουν। Αλλά δεν έχουν ωριμάσει νευροβιολογικά, ώστε να αναλύουν σε βάθος το πλήθος των πληροφοριών που δέχονται. Χρέος των «μεγάλων» είναι να τους προστατεύσουν κυρίως σε θεσμικό επίπεδο, γιατί οι αυτόκλητοι σωτήρες περισσεύουν.

ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ «ΑΓΛΑΪΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

"Ο δρόμος των δακρύων" του Χόρχε Μπουκάϊ

Ένα απόσπασμα από το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου…
"Θα σας διηγηθώ μια ιστορία που λένε ότι είναι αληθινή.Προφανώς, συνέβη κάπου στην Αφρική.
Έξι μεταλλωρύχοι εργάζονται σε μια πολύ βαθιά σήραγγα και βγάζουν ορυκτά από τα έγκατα της γης. Ξαφνικά, μια κατολίσθηση φράζει την έξοδο της σήραγγας και τους απομονώνει από τον έξω κόσμο. Μόλις γίνεται αυτό, με μια γρήγορη ματιά, χωρίς να πουν λέξη, εκτιμούν την κατάσταση. Είναι όλοι τους πολύ έμπειροι και καταλαβαίνουν αμέσως πως το μεγάλο πρόβλημα θα είναι το οξυγόνο. Αν κάνουν ό,τι πρέπει, τους μένουν τρεις, το πολύ τρεισήμισι ώρες αέρα.Ο κόσμος απέξω ξέρει πως είναι εκεί εγκλωβισμένοι, μια τέτοια κατολίσθηση όμως σημαίνει ότι θα πρέπει να ανοίξουν τη σήραγγα από την αρχή για να κατέβουν να τους βρουν. Θα προφτάσουν πριν τους τελειώσει ο αέρας;Οι έμπειροι μεταλλωρύχοι αποφασίζουν πως πρέπει να εξοικονομήσουν όσο γίνεται περισσότερο οξυγόνο.Συμφωνούν να κάνουν την ελάχιστη δυνατή σωματική δαπάνη. Σβήνουν τις λάμπες που κρατούν και ξαπλώνουν στο πάτωμα χωρίς να μιλάνε.Βουβοί λόγω της κατάστασης και ακίνητοι μέσα στο σκοτάδι, είναι δύσκολο να υπολογίσουν το πέρασμα του χρόνου. Συμπτωματικά, ένας μόνο έχει ρολόι. Σ’ αυτόν λοιπόν απευθύνονται όλες οι ερωτήσεις: Πόση ώρα πέρασε; Πόση απομένει; Και τώρα;Ο χρόνος αρχίζει να μακραίνει, τα δύο λεπτά τους φαίνονται μία ώρα. Η απελπισία πριν από κάθε απάντηση κάνει ακόμη μεγαλύτερη την ένταση που νιώθουν. Ο επικεφαλής των μεταλλωρύχων συνειδητοποιεί πως αν συνεχίσουν έτσι, η αγωνία θα τους κάνει να αναπνέουν πιο γρήγορα κι αυτό μπορεί να τους σκοτώσει. Διατάζει, λοιπόν, εκείνον που έχει το ρολόι να ελέγχει, εκείνος μόνο, το πέρασμα της ώρας. Κανένας πλέον δεν θα κάνει ερωτήσεις, θα τους ενημερώνει εκείνος κάθε μισή ώρα. Αυτός, εκτελώντας τη διαταγή, παρακολουθεί το ρολόι του. Και μόλις περνάει η πρώτη μισή ώρα, λέει «πέρασε μισή ώρα». Ένα μουρμουρητό ακούγεται… Η αγωνία τους πλανιέται στον αέρα.Ο κάτοχος του ρολογιού καταλαβαίνει πως, όσο περνάει η ώρα, θα είναι όλο και πιο φοβερό να τους ανακοινώνει ότι πλησιάζει το τελευταίο λεπτό. Χωρίς να το συζητήσει με κανέναν, αποφασίζει πως δεν τους αξίζει να βασανίζονται μέχρι να πεθάνουν. Έτσι, την επόμενη φορά που τους ανακοινώνει τη μισή ώρα, έχουν στην πραγματικότητα περάσει 45 λεπτά. Δεν υπάρχει τρόπος να καταλάβουν τη διαφορά, κι έτσι δεν αμφιβάλλει κανείς.Αφού βλέπει ότι πέτυχε το τέχνασμα, την τρίτη ενημέρωση την κάνει μία ώρα μετά. Τους λέει: «πέρασε άλλη μισή ώρα…» Και οι πέντε πείθονται ότι έχουν περάσει παγιδευμένοι, συνολικά, μιάμιση ώρα, και σκέφτονται μάλιστα πόσο μακρύς τους φαίνεται ο χρόνος. Έτσι συνεχίζει αυτός με το ρολόι, κάθε μία ολόκληρη ώρα να τους ενημερώνει πως έχει περάσει μόνο μισή.Στο μεταξύ, η ομάδα που επιχειρεί το έργο της διάσωσης ξέρει σε ποιον θάλαμο έχουν παγιδευτεί, και ξέρουν, επίσης, ότι θα είναι πολύ δύσκολο να φτάσουν εκεί πριν περάσουν τουλάχιστον τέσσερις ώρες.Φτάνουν, τελικά, μετά από τεσσερισήμισι ώρες. Το πιθανότερο είναι να βρουν τους έξι μεταλλωρύχους νεκρούς.Βρίσκουν ζωντανούς τους πέντε.Ένας πέθανε από ασφυξία… Εκείνος που είχε το ρολόι.
Να τι δύναμη έχουν οι πεποιθήσεις στη ζωή μας.Να τι μπορούν να μας κάνουν οι εξαρτήσεις μας.
Κάθε φορά που κατασκευάζουμε τη βεβαιότητα ότι κάτι ανεπανόρθωτα καταστρεπτικό θα μας συμβεί —κι ας μην ξέρουμε πώς (ή και ξέροντάς το)—, αυτό που στην ουσία κάνουμε είναι ότι προκαλούμε, πάμε γυρεύοντας, βοηθάμε και σίγουρα δεν κάνουμε το παραμικρό για να μη μας συμβεί στ’ αλήθεια κάτι (έστω και λίγο) από το κακό που είχαμε προβλέψει.
Παρεμπιπτόντως, (όπως στην ιστορία), ο μηχανισμός λειτουργεί και αντίστροφα:Όταν νομίζουμε, ή μάλλον έχουμε την πεποίθηση, ότι με κάποιον τρόπο μπορούμε να πάμε μπροστά, οι πιθανότητες να προχωρήσουμε πολλαπλασιάζονται.
Είναι φανερό πως αν η ομάδα διάσωσης είχε κάνει 12 ώρες να φτάσει, δεν θα μπορούσαν ούτε να διανοηθούν ότι θα έβρισκαν ζωντανούς τους μεταλλωρύχους. Δεν λέω πως από μόνη της η θετική στάση είναι ικανή να αποτρέψει το μοιραίο ή να αποφύγει μια τραγωδία. Αυτό που λέω είναι ότι, οι πεποιθήσεις αυτο-υποτίμησης καθορίζουν χωρίς αμφιβολία τον τρόπο που ο καθένας μας αντιμετωπίζει τις δυσκολίες."

Οι τυφλοί «βλέπουν» εντοπίζοντας τον ήχο

Τα πεδία του εγκεφάλου που ενεργοποιούνται όταν οι τυφλοί χρησιμοποιούν την ηχώ των αντικειμένων για να «βλέπουν» το περιβάλλον τους, όπως ακριβώς και οι νυχτερίδες, εντοπίστηκαν από επιστήμονες του Καναδά.
Η μελέτη έδειξε ότι σημεία του εγκεφάλου που ενεργοποιούνται κατά την όραση ενεργοποιούνται και κατά τη λεγόμενη «όραση μέσω του προσώπου» των τυφλών. Η βρετανική οργάνωση Δράση για τους Τυφλούς Ανθρώπους ανακοίνωσε ότι περαιτέρω έρευνα θα βελτίωνε τον τρόπο που η τεχνική διδάσκεται.
Οι νυχτερίδες και τα δελφίνια προκαλούν ήχους από αντικείμενα του περιβάλλοντός τους και στη συνέχεια, ακούγοντας την ηχώ τους μπορούν και «βλέπουν» τον κόσμο γύρω τους. Ορισμένοι τυφλοί άνθρωποι αυτο-εκπαιδεύονται έτσι ώστε να χρησιμοποιούν την ίδια ακριβώς τεχνική για να ανακαλύπτουν το περιβάλλον τους ή να παίζουν αθλήματα.
Η ικανότητα αυτή ονομάζεται «όραση μέσω του προσώπου», γιατί οι τυφλοί αναφέρουν ότι μοιάζει λίγο με την αίσθηση της αφής πάνω στο πρόσωπο.
Οι ερευνητές μελέτησαν δύο ασθενείς που χρησιμοποιούν την τεχνική αυτή καθημερινά. Ηχογράφησαν τους ήχους που δημιουργούνται τοποθετώντας μικρόφωνα στα αυτιά τους και κατέγραψαν τις αντιδράσεις του εγκεφάλου τους με λειτουργικό μαγνητικό τοπογράφο.
Οι επιστήμονες εντόπισαν δραστηριότητα στον οπτικό φλοιό. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι τυφλοί που χρησιμοποιούν την τεχνική, λειτουργούν με έναν τρόπο εκπληκτικά παρόμοιο με την όραση.
"Αυτό υπονοεί ότι περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την οπτική παίζουν σημαντικό ρόλο στην «όραση μέσω προσώπου» των τυφλών ανθρώπων", δήλωσε ο καθηγητής Λορ Θάλερ, του Πανεπιστημίου του Δυτικού Οντάριο.

Η µακροζωία και το µυστικό της Ικαρίας

Χαµένο στοίχηµα είναιη µακροζωία για τους Ελληνες που ζουν στα αστικά κέντρα. Το «θαύµα» της Ικαρίας – το ελληνικό νησί έχει αναγνωριστεί διεθνώς ως πηγή ζωής, δεδοµένου ότι οι κάτοικοί του ζουν ώς ταβαθιά γεράµατα – αποτελεί για τους επιστήµονες απόδειξη ότι η µακροβιότητα δεν κρύβεται µόνο στο DNA, αλλά και στο χαλαρό καιυγιεινό lifestyle.

∆ύο µελέτες που υπογράφονται από την Α’ Καρδιολογική Κλινική του Πανεπιστηµίου Αθηνών και δηµοσιεύθ ηκαν πρόσφατα στηνεπιστηµο νική επιθεώρηση «Cardiology Research and Practice» φέρνουν στο φως τα µυστικά της µακροζωίας। Η οικογενειακή θαλπωρή, η συντροφικότητα, η φυσική δραστηριότητα, η µεσογειακή διατροφή και οι χαλαροί ρυθµοί είναι τα συστατικά της «συνταγής» που χαρίζει υγεία στους Ικαριώτες।

Κάνοντας λοιπόν ένα βήµα παραπέρα, οι επιστήµονες υπογραµµίζουν πως η απουσία των παραγόντων αυτών στις µεγαλουπόλεις αποτελεί επιβαρυντικό παράγοντα για την υγεία των κατοίκων τους। Το 13% των κατοίκων της Ικαρίας που συµµετείχαν στη µελέτη είχε κλείσει 80 χρόνια ζωής. Από αυτούς το 1,6% των αντρών και το 1,1% των γυναικών είχαν πατήσει τα 90. Σηµειωτέον ότι το προσδόκιµο ζωής στη χώρα µας έχει πιάσει «ταβάνι» στα 79,87έτη ζωής, ενώ το ποσοστό του πληθυσµού άνω των 80ετών δεν ξεπερνά το 5%. «Εάν οι Αθηναίοι ακολουθούσαν τον τρόπο ζωής των Ικαριωτών, είναι βέβαιο ότιθα κέρδιζαν χρόνια ζωής, δεν είµαστε ωστόσο σε θέση να απαντήσουµε πόσα», λέει στα «ΝΕΑ» ο επικεφαλής της έρευναςκαθηγητής Καρδιολογίας του Πανεπιστηµίου Αθηνών και διευθυντής της Α’ Πανεπιστηµιακής Καρδιολογικής Κλινικής στο Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Χριστόδουλος Στεφανάδης.

Οι Ικαριώτες έχουν καταφέρει να µετατρέψουν ακόµη και την οικονοµική λιτότητα σε «µπόνους» για την υγεία τους। Το 50% των γηραιότερων κατοίκων δήλωσε ότι εισπράττει πολύ χαµηλό εισόδηµα, το οποίο δεν µπορεί να καλύψει τις ετήσιες βασικές ανάγκες τους. Το εύρηµα αυτό αποτελεί ερευνητικό παράδοξο, δεδοµένου ότι το προσδόκιµο ζωής είναι στενά συνδεδεµένο µε το βιοτικό επίπεδο, αλλά και τις δαπάνες υγείας. Και παρ’ όλο που οι κάτοικοι του νησιού δήλωσαν στους ερευνητές ότι αισθάνονται ξεχασµένοι από το κράτος,προσθέτοντας ότι «ζουν απότύχη», ο κ.Στεφανάδης εξηγεί ότι «το µοντέλο της Ικαρίας δείχνει ότι η ιατρική προσφέρει µεν παράταση ζωής, αλλά όχι και ποιότητα». Με µια δεύτερη ανάγνωση φαίνεται ότι οι ισχυροί οικογενειακοί δεσµοί στο νησί καλύπτουν το οικονοµικό «κενό» – το σύνηθες στο νησί του Ανατολικού Αιγαίου είναι οι γιαγιάδες και οι παππούδες να µένουν µαζί µε τα εγγόνια τους, τα παιδιά και τους συγγενείς τους σε µικρά αλλά ιδιόκτητα σπίτια.

Πάντως, αυτό που φαίνεταινα εξέπληξε τους επιστήµονες ήταν η απουσία στρες। Ο κ. Στεφανάδης, ο οποίος κατάγεται από την Ικαρία, παραδέχεται ότι οιδείκτες του ρολογιού δεν απασχολούν τους κατοίκους του νησιού. Φέρνει ως παράδειγµα µια ιστορία που εκτυλίχτηκεπριν από µερικά χρόνια – όταν φαρµακοποιός από µεγάλη πόλη της Ελλάδας µετακόµισε στην Ικαρία, ανοίγοντας φαρµακείο. Για αρκετές εβδοµάδες έµεινε πιστός στα ωράρια των καταστηµάτων, όµως κανένας πελάτης δεν πάτησε. «∆εν είναι οκνηροί. Εχουν µάθει να ακολουθούν το βιολογικό τους ρολόι και οι πελάτες, όπως και οι τουρίστες, προσαρµόζονται στους ρυθµούς τους»λέει ο κ. Στεφανάδης.

Στην υπόλοιπη Ελλάδα ωστόσο, η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Οπως προκύπτει από πρόσφατη έρευνα του Οικονοµικού Πανεπιστηµίου Αθηνών, επτά στους δέκα Ελληνες δηλώνουν ότι η οικονοµική κρίση έχει αυξήσει την εργασιακή ανασφάλεια που νιώθουν. Επιπλέον, παρά το γεγονός ότι η ιδιοκτησία ακινήτου είναι ο κανόνας στη χώρα µας(το 73,2% του πληθυσµού έχει δικό του σπίτι), περισσότεροι απότους µισούς παραδέχονται ότι βιώνουν έντονο άγχος εξαιτίαςτης δόσης του δανείου και των ανεξόφλητων λογαριασµών (όπως είναι οι πιστωτικές κάρτες). Ενδειξη απουσίας άγχους στο «νησί της ζωής» είναι καιτο γεγονός ότι οι Ικαριώτες δεν χάνουν τον ύπνο τους: το 84%των ανδρών άνω των80 ετών καιτο 67% των συνοµήλικων τους γυναικών ξαπλώνουν κάθε µεσηµέρι, αναζωογονώντας έτσι τον οργανισµό τους.

Ο µεσηµεριανός ύπνος

Παλαιότερη έρευνα που υπογράφει ο καθηγητής Επιδηµιολογίας στο Πανεπιστήµιο του Χάρβαρντ ∆ηµήτριος Τριχόπουλος έδειξε ότι όσοι επιτρέπουν στον εαυτό τους το δώρο του µεσηµεριανού ύπνου έχουν 37% λιγότερες πιθανότητες να προδοθούν από την καρδιά τους, πιθανόν γιατί µε τον τρόπο αυτό µειώνουν τα επίπεδα του στρες। Αυτά όµως συµβαίνουν µόνο στην Ικαρία, καθώς επιδηµιολογικές µελέτες δείχνουν ότι το 14% των Ελλήνων υποφέρει από τον εφιάλτη της αϋπνίας

Το ψάρι είναι το αντίδοτο στην κατάθλιψη
ΣΕΙΡΑ ΕΡΕΥΝΩΝ δείχνειότι η συχνότητα της κατάθλιψης αυξάνεται µε ταχρόνια। Γιαπαράδειγµα, στην Κύπρο και κυρίως στον πληθυσµό τηςτρίτης ηλικίας το 25% των αντρών και το 35% των γυναικών εµφανίζουν έντονασυµπτώµατα κατάθλιψης (έρευνα Medis)। Στην Ικαρία όµως το χαµόγελο δεν φαίνεται να σβήνει από τα πρόσωπα των κατοίκων, αφούστην κλίµακα της κατάθλιψης µεανώτατο όριο το 15 οι άνδρες είχαν σκορ 3,1 και οι γυναίκες 4,9. Αντίδοτοστην κατάθλιψη,όπως προκύπτειαπό ταίδια στοιχεία, φαίνεται ότιείναι η κοινωνικότητα και η συντροφικότητα ανάµεσα στους κατοίκους – τρόπος ζωής που περιγράφει εµπειρικά ο κ.Στεφανάδης αλλάαποτυπώνεται και ως ερευνητικό συµπέρασµα στη σχετική µελέτη. Οι επιστήµονες έκανανένα βήµα παραπέρα εστιάζοντας σταπιάτα των Ικαριωτών. Εκεί, εκτός από το κοινό πλέον µυστικόυγείας, που δεν είναι άλλο απότη µεσογειακή διατροφή, εντόπισαν ότι οι µακροβιότεροι της χώρας καταναλώνουν σηµαντικές ποσότητες ψαριού. Πιο συγκεκριµένα,το 32% των κατοίκων της Ικαρίας άνω των65 ετών καταναλώνειψάρι έωςκαι πέντε φορές τηνεβδοµάδα, ενώ το 50% µία µεδύο φορές. Οιερευνητές ύστερα από σχετικές αναλύσεις διαπίστωσαν ότι οι λάτρεις της σαρδέλας, του γαλέου και της τσιπούρας έχουν 66% λιγότερεςπιθανότητες να εµφανίσουν συµπτώµατα κατάθλιψης σε σχέση µε εκείνους που αποφεύγουν τοψάρι. «Εχει παρατηρηθεί ότιη κατανάλωση ψαριού δραέµµεσα και σε κάποιο βαθµό στην πρόληψη της κατάθλιψης. Το πρώτο θύµατου στρες είναιτο καρδιαγγειακό σύστηµα, τοοποίο ωφελείται σηµαντικά απότα θρεπτικάσυστατικά των ψαριών,ενώ παράλληλαφαίνεται ότι µειώνονται τα επίπεδα φλεγµονωδών παραγόντων. Γενικότερα φαίνεται ότι η κατανάλωση ψαριού έχει επίδραση σε εκείνους τους µηχανισµούς καταστολής της κατάθλιψης»,εξηγεί στα«ΝΕΑ» η δρ. ΧριστίναΧρυσοχόου, καρδιολόγος στηνΑ’ Καρδιολογική Κλινική τουΠανεπιστηµίουΑθηνών στο Ιπποκράτειο. Αντίδοτο στην θλίψηκαι την παραίτηση φαίνεταινα είναι για την τρίτη ηλικία και ησωµατική δραστηριότητα. Τι κι ανοι Ικαριώτες έχουν κλείσει ακόµη και τα 90, καθηµερινά βρίσκουν τηδύναµη να σκαλίσουντον κήποτους καινα αφιερώσουν χρόνο στην καθαριότητα του σπιτιού τους. Μάλιστα, το 3,3% των ανδρών και το 4,1% των γυναικών έχουν απαρνηθεί τησύνταξη καισυνεχίζουν να εργάζονται σε οικογενειακές επιχειρήσεις. Αντίθετα, οι περισσότεροι εργαζόµενοι και κυρίως τα στελέχη επιχειρήσεων µένουν καθηλωµένοι στις καρέκλες τους. Σύµφωνα µε έρευνα, το 55% των πολιτών δηλώνειπως δεν ασκείταικαθόλου ήγυµνάζεται ελάχιστα, ενώ επτά στους δέκα παραδέχονται ότι µετακινούνται µε το αυτοκίνητο ή τηµηχανή ακόµη και για να πάνε ώς το περίπτερο.

Στο κλαµπ των µπλε ζωνών η Ικαρία
Η µακροζωία µπορεί να έχει και γενετική βάση σύµφωνα µε τους επιστήµονες που ερευνούν το DNA Η ΙΚΑΡΙΑ ανήκει επισήµωςστο κλαµπ των µπλε ζωνών µακροβιότητας και (δυστυχώς για τους υπόλοιπους) τα µέλη του είναι µόλις πέντε: η Σαρδηνία, η Οκινάουα της Ιαπωνίας, η Λόµα Λίντα της Καλιφόρνιας, η Χερσόνησος Νικόγια της Κόστα Ρίκα µαζί µε την Ικαρία απαρτίζουν τη λίστα των ευλογηµένων περιοχών στον παγκόσµιο χάρτη. Σε αυτές τις γωνιές του κόσµου το ποσοστό των κατοίκων άνω των 90 ετών είναι πολύ υψηλότερο σε σχέση µε τον µέσο όρο του δυτικού κόσµου. Αυτός είναι και ο λόγος που το ερευνητικό ενδιαφέρον παραµένει αµείωτο, αφού, όπως υπογραµµίζει ο κ. Στεφανάδης, η µακροζωία είναι απώτερος στόχος της ιατρικής. Προσθέτει ακόµη πως το επόµενο ερευνητικό βήµα είναι να µπει στο µικροσκόπιο τοDNA των κατοίκων της Ικαρίας, καθώς ισχυρίζεται ότι πιθανότατα η µακροζωία έχει και γενετική βάση, ενώ το ενδιαφέρον των επιδηµιολόγων ενισχύεται και από το γεγονός ότι τους δίνεται η δυνατότητα να µελετήσουν ένα «κλειστό περιβάλλον». Σε κάθε περίπτωση, οι επιστήµονες έχουν συµφωνήσει ότι παράγοντες όπως η οικογενειακή και η κοινωνική συνοχή, η απουσία του καπνίσµατος, η πλούσια σε φυτικές ίνες διατροφή, η µέτρια κατανάλωση αλκοόλ (κυρίως κρασί) και η σωµατική δραστηριότητα ενώνουν τους µακροβιότερους του πλανήτη.